Chiếc piston trong ảnh có vết xước dọc thân, dấu hiệu màng dầu đã không đủ để giữ piston tách khỏi thành xi lanh. Hư hỏng kiểu này hiếm khi xảy ra trong một ngày. Nó là kết quả của hàng trăm giờ máy chạy với dầu không đạt yêu cầu. Dầu nhớt kém chất lượng ở đây gồm dầu giả, dầu thải tái chế không đúng quy trình, dầu sai cấp so với máy, hoặc dầu đã quá hạn sử dụng.
Dầu kém chất lượng khác dầu tốt ở đâu
- Dầu gốc kém: nhiều tạp chất, bay hơi nhiều, oxy hóa nhanh, độ nhớt tụt mạnh khi nóng.
- Thiếu phụ gia hoặc phụ gia rẻ tiền: không đủ chất tẩy rửa, phân tán, chống mài mòn, chống oxy hóa.
- Độ nhớt không đúng nhãn: ghi 10W-40 nhưng thực tế loãng hơn hoặc đặc hơn nhiều.
- Nhiễm bẩn sẵn: nước, cặn kim loại, axit còn sót trong dầu tái chế.
Với động cơ xe
Mài mòn tăng nhanh
Thiếu phụ gia chống mài mòn và màng dầu mỏng khi nóng làm trục cam, con đội, xéc măng, bạc lót mòn nhanh. Máy dần ồn hơn, áp suất nén giảm, hao dầu tăng.
Cặn bùn và kẹt xéc măng
Dầu oxy hóa nhanh tạo cặn đen bám nắp máy, đáy các te, lưới lọc ở bơm dầu. Cặn carbon bám rãnh xéc măng làm xéc măng kẹt cứng, mất khả năng làm kín: máy yếu, khói xanh, hao dầu.
Cháy bạc, bó máy
Khi lưới hút dầu bị cặn bùn bịt kín, áp suất dầu tụt, bạc lót trục khuỷu thiếu dầu và cháy. Đây là hư hỏng nặng nhất, thường phải làm lại máy hoặc thay máy.
Hỏng tuabin tăng áp và hệ thống xử lý khí thải
Ở máy tăng áp, dầu kém bền nhiệt bị cháy thành muội trong ổ trục tuabin sau khi tắt máy, làm kẹt trục và mòn phớt. Dầu nhiều tro, nhiều phốt pho không đúng chuẩn làm tắc lọc hạt DPF và giảm tuổi thọ bộ xúc tác, những bộ phận có giá rất cao.
Với hộp số và bánh răng
Dầu bánh răng thiếu phụ gia cực áp làm mặt răng bị tróc rỗ, xước dính dưới tải nặng. Với xe số và xe côn tay, dầu không đúng chuẩn ma sát làm côn trượt, bố côn mòn nhanh. Ở hộp số tự động, dầu sai loại làm sang số giật, trượt và có thể hỏng bộ ly hợp bên trong.
Với hệ thống thủy lực và máy công nghiệp
- Bơm mòn nhanh, lưu lượng giảm, xi lanh chạy yếu.
- Dầu tạo vecni bám lõi van, van servo và van tỷ lệ kẹt, máy chạy giật.
- Dầu tách nước kém tạo nhũ tương, gây gỉ và tắc lọc.
- Dầu tạo bọt gây xâm thực, rỗ bề mặt bơm.
Phép tính chi phí
| Khoản | Dầu đúng chuẩn | Dầu kém chất lượng |
|---|---|---|
| Tiền dầu mỗi lần thay | Cao hơn một chút | Rẻ hơn |
| Tần suất thay | Theo khuyến cáo | Phải thay sớm hơn |
| Nhiên liệu | Ổn định | Có thể tăng do ma sát |
| Sửa chữa | Theo bảo dưỡng định kỳ | Nguy cơ thay bơm, tuabin, làm máy |
| Thời gian dừng máy, dừng xe | Theo kế hoạch | Dừng đột xuất, mất doanh thu |
Một ca sửa tuabin hay làm lại máy thường tốn hơn tổng tiền dầu của nhiều năm. Với xe hoặc máy còn bảo hành, hư hỏng do dùng dầu không đạt chuẩn còn có thể bị từ chối bảo hành.
Tránh dầu nhớt kém chất lượng như thế nào
- Mua từ nhà phân phối, đại lý chính thức, có hóa đơn.
- Chọn đúng cấp chất lượng và độ nhớt theo sổ tay thiết bị.
- Không dùng dầu tái chế trôi nổi cho động cơ và hệ thống thủy lực.
- Bảo quản dầu đúng cách, không dùng dầu đã quá hạn hoặc nhiễm nước.
- Theo dõi tình trạng dầu và máy, thay ngay khi có dấu hiệu bất thường.
Chi thêm một chút cho dầu tốt là cách bảo hiểm rẻ nhất cho động cơ và máy móc. Tham khảo các dòng dầu nhớt chính hãng tại mục Dầu nhớt ô tô - xe máy và Dầu nhớt công nghiệp.
Ảnh: Phil Sangwell / Wikimedia Commons, giấy phép CC BY 2.0.
